انجمن علمی دانشکده ی علوم کشاورزی

    عناب

Zizyphus jujuba mill اسم علمی:       

jujub  اسم انگلیسی:

Rhamnaceae خانواده:

گیاه شناسی :

عناب درختچه ای است با شاخه های کوتاه یا درختی به ارتفاع 6 تا10 متر (به ندرت 15 متر) پوست تنه آن ناهموار , چوب آن بسیار محکم و به رنگ قهوه ای است .

برگهای زیبای آن ساده و قلبی شکل می باشد و در دو طرف شاخه به صورت متناوب قراردارد .

برگها در بعضی رقم ها صاف و در بعضی دیگر دندانه دار است . سطح فوقانی برگ ، سبز تیره و سطح تحتانی آن سبز روشن می باشد .

در کنار هر برگ دو خار وجود دارد که از تغییر شکل گوشوارکها حاصل شده است .

درعناب دو نوع شاخه وجود دارد تعداد زیادی از شاخه ها خزان کننده و به عبارت دیگر در فصل زمستان همانند برگها از درخت جدا شده و به زمین می ریزد.

برخی دیگر از شاخه ها دائمی بوده و باعث رشد سالانه درخت می شود این شاخه ها که قطورند خود دارای تعدادی شاخه خزان کننده نیز هستند .

گلهای عناب دوجنسی هستند و دارای پنج کاسبرگ ، پنج گلبرگ ، پنج پرچم و دو برچه می باشند این گلها معطرند و به وسیله حشرات گرده افشانی می شوند تک درختان عناب نیز محصول طبیعی می دهند و این نشانه خودباروری آن است .

"در گلهای عناب پرچم ها بالاتر از کلاله قرار دارند و این امر به گرده افشانی کمک می کند ."

گلدهی ومیوه دهی عناب در چند مرحله متوالی صورت می گیرد .

گلهایی که دراواخر فصل رشد تشکیل می شود زمان لازم را برای تشکیل ، رشد ونمو و رسیدن میوه به دست نمی آورند .

میوه ها شفت ، بیضوی تاکروی به رنگ قرمزتیره یا متمایل به مشکی ، گوشت میوه سفید و شیرین مزه و خوراکی، میوه گیاه بخش دارویی این گیاه را تشکیل می دهد .

میوه عناب را باید پس از رسیدن کامل در پاییز جمع آوری کرد .

میوه های خشک عناب شبیه خرما است به همین دلیل به آن خرمای چینی نیز می گویند .

ترکیبات شیمیایی:

عناب دارای لعاب فراوان ، مواد قندی مختلف،72/2 تا43/6 درصد   است .c مواد پروتئینی املاح آلی و ویتامین

از عصاره آبی چوب آن ، یک ماده قابل تبلور به نام اسید زی زیفیک ، تاننی به نام اسید زی زیفوتانیک و نوعی ماده قندی به دست می آید .

هسته عناب دارای روغنی شامل اولئیک اسید ، اینولئیک اسید ، پالمتیک اسید ، فیتوسترول می باشد .

خواص دارویی :

عناب تازه مانند میوه های دیگر مصرف می شود و اثر ملین دارد .

عناب خشک بهتر از عناب تازه است و طبیعت معتدل متمایل به سرد دارد .

خاصیت غذایی عناب کم است ولی در عوض حرارت را فرو می نشاند و خنک است، خون را صاف کرده و پاک ولطیف سالم می سازد و به عنوان  برطرف کننده سرفه و گرفتگی صدا توصیه می شود .

حضرت علی (ع) فرموده اند : عناب خواب آور است و بی خوابی را برطرف می کند و تب را می برد هسته عناب خواب آور است خستگی شدید را برطرف می کند رشد موی سر را زیاد می کند.

آب عنا ب با کاهو برای درمان سرطان مفید است برگهای آن بند آورنده خون و تب بر هستند .

ریشه گیاه در درمان سوءهاضمه مفید است .

جویدن برگ تازه عناب به دلیل وجود ماده ساپونین در برگها حس چشایی را موقتا مختل می کند و از این خاصیت برای عدم احساس مزه نامطبوع بعضی داروها می توان استفاده کرد .

داروی به دست آمده از عناب :

داروی اولناکرات به شکل پودر ، پایین آورنده فشار خون است در این دارو میوه عناب به همراه برگ پونه برگ زیتون ، میوه سرخ استفاده شده است.

پراکنش :

درخت عناب بومی مناطق گرم است که از چند هزار سال قبل در کشورهایی مانند چین و هندوستان کشت می شده است .

عناب در ایران در سواحل دریای خزر ، مینو دشت ، کردستان ، گرگان ، خراسان و کرمان به طور خودرو می روید .

روش تکثیر :

بذر عناب را پس از شستشوی کامل به منظور عمل سرما دهی درماه آبان یا آذر درماسه مرطوب و در دمای حدود 4 درجه سانتیگراد قرار می دهند در بهار بذر سرما دیده را در خزانه درفواصل 4 تا5 سانتیمتری بر روی ردیف و 70 سانتیمتر و به عمق 3تا4 سانتیمتری کشت کرده و بلا فاصله آبیاری می نمایند و نهالها را می توان در محل دیگری کشت کرد .

پاجوش :

عناب پاجوشهای زیادی را تولید می کند که می توان آن را در پاییز یا بهار از پایه مادری جدا کرد .

قلمه :

قلمه های خشبی عناب را از شاخه های یک ساله با طول حدود 30 سانتیمتر تهیه کرده سپس در خزانه به فاصله 5 و عمق 25 سانتیمتر می کارند و بلا فاصله آبیاری می کنند .

پیوند :

برای عمل پیوند می توان از نهال های بذری و با پاجوشهای ریشه دار استفاده کرد بدین منظور باید فاصله بین ردیف برای کشت بذور و پاجوشها طوری در نظر گرفته شود که عمل پیوند با مشکل مواجه نشود.

ایجاد باغ و رسیدگی به آن :

درخت عناب دوستدار آب وهوای گرم است با این حال به سرما مقاوم است و تا دمای 21- درجه سانتیگراد را تحمل می کند .

همچنین به خشکی و خاکهای شور مقاوم است .

قبل از احداث باغ زمین مورد نظر را شخم زده و گودالهای به ابعاد 50 در 50 در50 سانتیمتر حفر می کنند. و حدود 10 الی15 کیلوگرم کود دامی پوسیده به خاک آن اضافه می کنند .

زمان مناسب برای کاشت نهال از اواخر پاییز تا اواخر زمستان می باشد .

بعد ا ز کاشت باید بلافاصله نهال ها را آبیاری کرد .

بهتر است برای اضافه کردن کودهای شیمیایی به باغ با توجه به آزمایش خاک صورت گیرد و به ازای هر هکتار سالانه 180 کیلوگرم ازت 120 کیلوگرم فسفر و 90 کیلوگرم کلسیم به زمین اضافه کرد .

نتایج حاصل از بررسی ها نشان داده است که عناب در استان گلستان پراکنش نسبتا خوبی دارد و در مناطقی مانند کردکوی ، گرگان ، مینودشت ، کلاله رویش دارد .

ریزش برگها نیز از اواخر مهرماه آغاز و در اواخر پاییز گیاه کاملا عاری از برگ شده و به خواب زمستانی می رود.

درخت عناب معمولا در سنین 15 الی20 سالگی به حداکثر بازدهی می رسد و هر درخت عناب به اندازه متوسط سالانه قادر به تولید 20 الی 40 کیلوگرم عناب تازه است .

کشت ونگهداری :

عناب در هر نوع خاکی پرورش می یابد و نسبت به قلیایی بودن ونمک دار بودن زمین مقاوم است .

از سوی دیگر کشت عناب کاملا بی نیاز از مراقبت نیست:

1.درخت بالقوه باعث بروز علف هرز می شود ، چون پاجوش ریشه آن زیاد است .

2. دربعضی از مناطق آب وهوایی بعضی از میوهها شکاف برمی دارد بعلاوه قسمتی از میوه ها قبل از رسیدن می پوسند .

3. میوه عناب میزبان بسیاری از مگس های کارائیبی می باشد که در بخشهای محدوده ایالات متحده زندگی می کنند .

آفت و بیماری ها :

آفت ها و بیماری های عناب کمتر مورد توجه قرار گرفته است و در منابع فقط به مگس عناب اشاره شده است .

این حشره میوه ها را قبل از رسیدن سوراخ کرده درون آنها تخم ریزی می کند و لاروها پس از بیرون آمدن از تخم از گوشت میوه تغذیه می کنند .