انجمن علمی دانشکده ی علوم کشاورزی

كنترل ‏اندازه گياه و‏اندامهاي آن در كشاورزي مي‏تواند از اهميت زيادي برخوردار باشد. كل حداكثر وزن ، طول يا قطر بر توليد نهايي تاثير بگذارد. در آنصورت افزايش ‏اندازه مطلوب مي‏باشد. از طرف ديگر اگر از نظر تجاري مقرون به صرفه باشد. توانايي در كاهش‏ اندازه كل گياه مي‏تواند بااهميت باشد. طويل شدن گياه برنج در اثر بيماري نشاءاحمق ( Foolish Seechiry) كه از طريق عفونت با قارچ جيبرلافوجي كورم ا‏ايجاد مي‏شود بمدت چند دهه شناخته شده بود ولي بعد از سال 1938 كه يك ماده متابوليتي از‏اين قارچ جدا گرديد نشان داده شد كه عامل ‏ايجاد بيماري مي‏باشد. جداسازي كريستاليزه كردن و تعيين ساختمان ‏اين ماده توسط يابوتا و سوميكي در سال 1938 منجر به كشف دسته جديدي از هورمونها يعني جيبرلين شد.‏اين موضوع تا سال 1959 به علت جنگ جهاني دوم و حفظ اسرار نظامي ‏چندان منتشر نشد تا‏اينكه بعد از جنگ مقالاتي از طرف ژاپني‏ها و آمريكايي‏ها درباره تاثيرات جالب توجه آن بر روي گياهان زينتي و محصولات زراعي خوراكي منتشر شد. تاثير مشخص جيبرلين‏ها بر بيشتر گياهان در طويل شدن ساقه اوليه است.‏اين تاثير در بافتهاي جوان و مراكز رشد متمركز شده و بسته به تيپ گياه مورد عمل از طريق افزايش در طول سلول و افزايش در سرعت تقسيم آن يا تركيبي از هر دو‏ايجاد مي‏شود. جيبرلين‏ها تاثيراتي قابل توجه بر خيلي از گياهان پاكوتاه شامل نخود ، ذرت و لوبيا داشته و هنگامي‏كه از آنها استفاده شود گياه به‏ اندازه كامل رشد مي‏كند همچنين ميزان انشعابات جانبي را مثلاً در انگورافزايش ميدهد همچنين از آنجا كه ‏اين تركيب موجب توليد آنزيم آميلاز در جو مي‏شود بطور متداول جهت تغيير مالت از دانه جو مورد استفاده قرار مي‏گيرد از طرف ديگر مواردي وجود دارد كه كاستن ‏اندازه گياه مي‏تواند از نظر تجارتي مفيد باشد به عنوان مثال كاستن طول ساقه غلات با استفاده از كلرمكوات. استفاده از‏اين ماده از احتمال ورس گندم دربادهاي شديد يا باران جلوگيري كرده و يا به ميزان زيادي آن را كاهش مي‏دهد. از‏اين ماده بر روي تمام گندم‏هايي كه در آلمان كشت مي‏شود استفاده مي‏شود.

تنظيم كننده‏هاي ريشه گياهي معمولا چنين تعريف مي‏شوند : تركيبات آلي كه ماده غذايي نيستند ولي هنگامي‏كه در غلظت كم مورد استفاده قرار مي‏گيرند بر فرايند‏هاي فيزيولوژيكي رشد و نمو گياهي تاثير مي‏گذارند. براي مقاصد عملي ، تنظيم كننده‏هاي رشد را مي‏توان چنين تعريف كرد : تركيباتي طبيعي يا مصنوعي كه مستقيما بر گياه مورد نظر اعمال گرديده و فرايندهاي حياتي يا ساختمان گياه را تغيير مي‏دهند تا كيفيت آنرا بهبود بخشيده ، محصول را افزايش داده يا برداشت آن را تسهيل نمايد براساس تعريف دوم آفت كشها را نيز هنگامي‏كه جهت ‏ايجاد تغييرات سودمند ويژه در محصولات زراعي مورد نظر بكار برده شوند مي‏توان تنظيم كننده رشد گياهي دانست.

اصطلاح هورمونهاي گياهي هنگامي‏كه به طور صحيح استعمال شود محدود به موادي است كه به طور طبيعي در گياهان يافت شده و به پنج دسته تقسيم مي‏شود : آكسين‏ها - جيبرلين‏ها - سيتو كينين‏ها -بازدارنده‏ها -اتيلن
اصطلاح تنظيم كننده رشد گياهي محدود به تركيبات مصنوعي نبوده بلكه شامل هورمونهاي طبيعي نيز مي‏شود

 
آكسين‏ها : تركيباتي‏اند كه باعث حجيم شدن سلولهاي گياهي مي‏شوند.
جيبرلين‏ها : محرك تقسيم سلولي بوده و باعث طويل شدن سلولها يا هر دوي آن هستند.
سيتو كينين‏ها : محرك تقسيم سلولي در گياهان مي‏باشند.
بازدارنده‏ها گروهي متنوع از هورمونهاي گياهي‏اند كه فرايندي فيزيولوژيكي يا بيوشيميايي را درگياهان مانع شده و يا به تاخير مي‏اندازد و تابع هورموني است كه در ساختمان آن قرار دارد.
اتيلن :‏اين گاز نقش مهم ولي غامض در تنظيم حياتي گياه بر عهده دارد.‏اين گاز براي تاثير با تركيبات شيميايي موجود در گياه وارد واكنش نمي‏شود ولي براي تاثير بايد در عملي شبيه به آن نقش داشته باشد.

هورمونهاي گياهي احتمالاً در رشد گياه داراي تاثير دوگانه‏اند ، 1- پاسخ رشدي سريع كه از طريق تغيير و تبديل در سيستم‏هاي موجود در غشاء و هنگام كاربرد هورمون‏ايجاد مي‏شود.2- واكنش رشدي تاخيري كه متعاقباً و از طريق تاثير بر آنزيمهايي كه بعد از كاربرد هورمون‏ايجاد شده به وقوع مي‏پيوندند.

اولين كاربرد عملي هورمونهاي گياهي تحريك ريشه دهي و گل دهي در آناناس با استفاده از استيلن و اتيلن بوده است.